İNSANLARA BULAŞMASI ve KLİNİK BULGULAR


Şap hastalığı zoonoz (hayvanlardan insanlara bulaşan) hastalıklar arasında yer almakla birlikte, insanlar hastalığa karşı fazla  duyarlı değildir.

 

Duyarlılık az olduğu için hastalık da oldukça seyrek görülür. İnsanlar, hasta hayvanların deri veya ağız mukozası ile temas ve yeterli ısı işlemi uygulanmamış (iyi pastörize edilmemiş) enfekte sütleri içerek, çiğ sütten üretilen ve olgunlaştırılmayan peynirleri, yine yeterli ısı işlemi uygulanmamış, pH’sı düşmemiş etleri tüketerek enfekte olabilirler.


Hastalık insandan insana geçmemektedir. İnkübasyon süresi 2-6 gün kadar olup, ateş, yorgunluk, keyifsizlik, kollarda ve bacaklarda ağrılar dikkati çeker. Ağız mukozası kızarıktır. Ağızda, gırtlakta ve dudaklarda vezikül benzeri ağrılı kesecikler oluşur. İlerlemiş olgularda bu oluşumlara, daha çok hayvan sahiplerinde, direkt temaslarda ellerde ve ayaklarda, genellikle de parmak uçlarında rastlanır. İnsanlarda prognoz iyidir. İyileşme 5-10 gün içerisinde görülür.
Şap hastalığı, bir halk sağlığı problemi olarak görülmemektedir.

 

Şap virusu

  

ETKENİN ÖZELLİKLERİ ve KLİNİK BELİRTİLER


Şap hastalığı etkeni, Picornaviridae familyasından Aphthovirus genusuna dahil olan virüsun, immunolojik olarak ayırdedilen  yedi serotipi (O, A, C, SAT 1, SAT 2, SAT 3, Asya 1) vardır. Virüs güneş ışığına ve dezenfektanlara karşı çok duyarlı olmasına karşın, + 5°C’nin altındaki sıcaklık derecelerinde, soğuk muhafaza ve dondurma sıcaklıklarında canlılığını yıllarca korur. Sığır derisi ve kıllarında 4-6 hafta, salya ve gübrede 1-4 hafta, suda 3-4 ay, toprak yüzeyinde  3-28 gün, kontamine ayakkabılarda 11-14 hafta canlılığını korur. Canlı kalabildiği pH aralığı, pH 6.5 – 9.5 tir. Daha düşük pH değerlerinde (<pH 6.0) inaktivasyon süreleri; pH 4’ün altında <15 saniye, pH 6.0’da 2 dakika, pH 7.0’de birkaç hafta olup, 9.5 ten yüksek pH değerlerinde süratle inaktive olur (pH 12.5’da <15 saniye). Bu nedenle NaOH (% 1’lik) ile pH 14 olan solüsyonlar etkili dezenfektan olarak kullanılır. Virüs, yüksek tuz konsantrasyonlarından etkilenmez. Sıcaklığa dayanıksız olan etken, 60°C’de 5 dakikada, 80°C’de ve pastörizasyon işlemi sırasında canlılığını koruyamaz. Etken, şap hastalığından ölen ve/veya kesilen hayvanların salgılarında ve dokularında bulunabilir. Viremi esnasında kesilen hayvanların tümünde ve mezbaha ürünlerinde virüs bulunur.

Şap Hastalığı

Şap hastalığı sığır, manda, koyun, keçi ve domuzların oldugu gibi vahşi hayvanlarında oldukça enfeksiyöz bir hastalığıdır. İnsanlar nadiren enfekte olurlar. Hastalık ayakta ve ağız çevresinde vesiküller, genç hayvanlarda kalp yetmezliği nedeniyle ani ölümler ile karekterizedir 

Dünyada çok ciddi bir hastalık olarak önemini sürdüren şap hastalığı, viruslar tarafından meydana getirilen, oldukça bulaşıcı ve hızla yayılan bir hastalıktır.  Hastalık hem ekonomik boyutuyla, hem de hayvan sağlığını global olarak etkilemesi nedeniyle çok sayıda ülkenin gündemini oluşturmaktadır.

Bu hastalık sığır, manda, koyun, keçi, ve domuzlar yanında yabani çift tırnaklı hayvanlarda da görülür.

Şap virusunun O, A, C, SAT 1, SAT 2, SAT 3 ve Asia 1 olmak üzere 7 adet farklı serotipi bulunmakta olup, her bir serotipin diğerine karşı koruma sağlaması mümkün değildir. 

 

Çeşitli şartlarda şap virusunun yaşama süreleri aşağıda belirtilmiştir. 

Yapağı’da

14 gün

Sığır derisi ve kıllar’ında

4-6 hafta

Sinekler’de

10 hafta

Hastalık bulaşmış ayakkabılar’da

11-14 hafta

Saman-ot v.s.’de

15 hafta

Kuru hayvan gübresi’nde

14 gün

Sıvı hayvan dışkısı’nda (Kışın)

6 ay

Toprak yüzeyi’nde (Sonbahar)

28 gün

Toprak yüzeyi’nde (Yaz)

3 gün

İdrar’da

39 gün

 

Şap hastalığı ile mücadelede etkin olan kurallar Uluslararası Salgın Hastalıklar Ofisinin (OIE) adı altında “Hayvan Sağlığı Kodu”nda belirtilmiştir. Bu kurallar dahilinde ülkenin bir bölgesi, ülke geneli veya birkaç bölge birlikte değerlendirilebilir. Hastalık mücadelesinde uygulanan stratejiye göre bölgeler ;

1.      Aşılamanın olmadığı hastalıktan ari bölge,

2.      Gözetim altındaki bölge,

3.      Aşılama ile hastalıktan arındırılmış bölge,

4.      Tampon bölge,

5.      Enfekte bölge şeklinde tanımlanmaktadır.

Bir ülke veya bir bölgenin gerek şap hastalığı ve gerekse diğer salgın hastalıklarla mücadelede, hastalıktan ari olduğunun deklare edilebilmesi için aşağıda belirtilen işlemin takip edilmesi gerekir.

1.Hastalıktan Geçici Arilik,

2.Hastalıktan Arilik,

3.Enfeksiyondan Arilik.

 Ölüm oranı (mortalite) %2-5 arası değişir ve ölüm genellikle genç hayvanlarda görülür. Bazı salgınlarda bu oran %50’ye kadar çıkabilir.

Mortalite düşüklüğüne rağmen hassas hayvanlarda ölüm oranı %100’e yaklaşır. Süt, et ve iş verimini düşürerek büyük ekonomik kayıplara sebep olur. Hastalık, çok hızlı ve akla gelebilecek her vasıta ile yayılır.

Şap Hastalığı : Epidemiyolojisi

Şap hastalığına karşı sığır, koyun, keçi, domuz gibi evcil hayvanlarla vahşi ruminantlar hassastır.Hastalığın çok bulaşıcı olması nedeniyle geniş hayvan populasyonları etkilenir. Ekonomik kayıplar süt veriminde azalma, hayvanların gelişmesinde gerileme, gebe hayvanlarda yavru atma, buzağı, kuzu ve oğlaklarda ölümlerden ileri gelir. İlave olarak hayvan ve et, süt tozu, sakatat veya sperma, embryo gibi hayvansal ürünlerin ticaretinin engellenmesi nedeniyle kayıplarda meydana gelir.

Kaynak ve Detaylı bilgi için : http://www.fmd.gov.tr/index.html , Yrd. Doç. Dr. Aylin KASIMOĞLU http://saglik.tr.net/beslenme_sagligi_sap.shtml

 

GERİ